Sözlük

    Sözlük hakkında ve nasıl atıf yapılır
    English Deutsch (German) عربي (Arabic) Türkçe (Turkish) 中文 (Chinese)

    Arka Plan

    Son on yılda Açık Bilim hareketi, araştırma uygulamalarında birçok yenilik getirmiş ve mevcut uygulamaları dönüştürmüştür. Bu girişimlerin kapsamı oldukça geniştir ve bu konulara yönelik anlaşılır ve sindirilebilir giriş metinleri değer taşımaktadır (örn., Crüwell ve ark., 2019; Kathawalla, Silverstein ve Syed, 2020). Bu girişimlerin amaçlarına dair ortak bir anlayış oluşturmak, her bir uygulamanın güçlü ve zayıf yönlerinin tartışılmasını kolaylaştırır ve nihayetinde bizi bir araştırma ütopyasına doğru ilerletir (Nosek ve Bar-Anan, 2012).

    Artan şeffaflık ve titizlik yönündeki bu kültürel dönüşüme, araştırma uygulamaları ve kültürünün ruhunu yansıtan zengin bir terminoloji de eşlik etmiştir. Bu alana aşina olmayanlar için yeni adlandırmalar tartışmaları takip etme ve bu tartışmalara katılma konusunda bir engel oluşturabilir. Aşina olanlar için ise belirsiz ya da birbiriyle rekabet eden tanımlar kafa karışıklığına ve yanlış anlamalara yol açabilir.

    Giriş ve anlayış önündeki engelleri azaltmak amacıyla, açık bilimle ilişkili terimlerden oluşan bir Sözlük sunuyoruz. Bu sözlüğün, terimlerin nerede farklı ya da birbirinin yerine kullanıldığını ve bazı alanlarda ya da öğrenciler arasında daha az bilinen kavramları açıklığa kavuşturmasına yardımcı olmasını amaçlıyoruz. Ayrıca, bu sözlüğün, yeni başlayanlar için faydalı bir kaynak olmasını ve açık bilim tartışmalarında kendilerini daha güvenle ifade etmelerine katkı sağlamasını umuyoruz. Bunun yanı sıra, sözlüğün mentörlük ve öğretim süreçlerini desteklemesini ve yeni başlayanlar ile uzmanların etkili ve verimli bir şekilde iletişim kurmasına katkıda bulunmasını temenni ediyoruz.

    Bu sözlüğü herhangi bir biçimde kullanmanız durumunda, lütfen ilgili makaleye atıf yapınız:

    Parsons, S., Azevedo, F., Elsherif, M. M., Guay, S., Shahim, O. N., Govaart, G. H., … & Aczel, B. (2022). A Community-Sourced Glossary of Open Scholarship Terms. Nature Human Behaviour, 6(3), 312–318. https://doi.org/10.1038/s41562-021-01269-4

    👀 [Yayımcının web sitesindeki kopya-düzenlenmiş sürümün Açık Erişim bağlantısı ve yayımlanan sürümle aynı olan son-baskı versiyonu.] ⬅️

    Proje Durumu


    Aşama I’in sonuna başarıyla ulaştık 🎉. Bu, iddialı bir fikirden yola çıkarak 110’dan fazla katkıcının kapsamlı tartışmalar ve uzlaşı yoluyla 250’den fazla Açık Bilim terimini tanımladığı ve gözden geçirdiği tam kapsamlı, kitlesel katılımlı bir projeye dönüştüğümüz anlamına geliyor. Makalemizi Nature Human Behaviour dergisinde yayımladık ve tüm katkıcılar eş-yazar olarak yer aldı. 🥳

    Aşama II


    🚨 FORRT sözlük projesinin Aşama II’si artık açık ! 🚨


    Aşama I’in başarısının ardından, bu kaynağı geliştirmeye devam etmemize yardımcı olmanız için sizi davet ediyoruz. Mevcut tanımları iyileştirmeye, terimlerin kapsamını genişletmeye ve erişilebilirliği artırmak amacıyla terimleri farklı dillere çevirmeye yönelik geniş bir katkı yelpazesine açığız.

    Sözlüğün tam kaynak listesine buradan ulaşabilirsiniz.

    A

    B

    C

    D

    • Dekolonizasyon Decolonisation

      Kolonyalite/sömürgesellik, emperyalizm, kapitalizm ve milliyetçilik gibi kavramların sorgulanmaksızın doğal ve normal yapılar olarak kabul edilmesi …

    • Dergi Etki Faktörü Journal Impact Factor™

      Önceki iki yıl boyunca söz konusu dergideki araştırma makalelerine yapılan atıfların ortalama sayısı. Clarivate™ tarafından pazarlanan, tescilli ve …

    • Dış Geçerlilik External Validity

      Bilimsel bir çalışmanın bulgularının, çalışma bağlamı dışındaki diğer bağlamlara (farklı ölçümler, ortamlar, kişiler, yerler ve zamanlar) genellenip …

    • Doğrudan Replikasyon Direct replication

      “Doğrudan replikasyon” kavramının geniş çapta kabul edilen teknik bir anlamı bulunmaması ve de doğrudan replikasyon ile kavramsal replikasyon arasında …

    • Doğrulama yanlılığı Confirmation bias

      Kişinin önceden sahip olduğu değerleri, inançları, beklentileri veya hipotezlerini doğrulayacak şekilde bilgiyi arama, yorumlama, tercih etme ve …

    • Doğrulayıcı Analizler Confirmatory analyses

      Doğrulayıcı-keşfedici ayrımın bir parçası (Wagenmakers vd., 2012), burada doğrulayıcı analizler önceden belirlenmiş analizleri ifade eder ve mevcut …

    • DOI (Dijital Nesne Tanımlayıcısı) DOI (digital object identifier)

      Dijital Nesne Tanımlayıcıları (DOI; Digital Object Identifiers), yayınlar (ön-baskılar dahil), materyaller, veri setleri ve uzun metrajlı filmler gibi …

    • DORA

      Araştırma Değerlendirmesi üzerine San Francisco Deklarasyonu (DORA; The San Francisco Declaration on Research Assessment), dergi temelli ölçütlere …

    • Düşmanca (İş birlikçi) Yorumlama Adversarial (collaborative) commentary

      Bir çalışmanın orijinal yazarları ve söz konusu çalışmanın eleştirmenlerinin iş birliği yaparak bir konsensüs bildirisi hazırladıkları bir yorum. …

    • Düşmanca İş Birliği Adversarial collaboration

      Karşıt veya çelişkili teorik görüşlere sahip—ve muhtemelen çalışma sonuçları hakkında ayrışan tahminlerde bulunan—iki veya daha fazla araştırmacının …

    • Düşünümsellik Reflexivity

      Düşünümsellik süreci, araştırma yoluyla ürettiğimiz bilgiyi, bu bilginin nasıl üretildiğini ve araştırmacılar olarak bu bilgiyi üretmedeki kendi …

    • Düzeltme Corrigendum

      Düzeltme (corrigendum) terimi, yayımlanmış bir çalışmada, çalışmanın temel iddiasını ya da sonuçlarını değiştirmeyen bir veya birden fazla hatayı …

    E

    F

    • FAIR İlkeleri FAIR principles

      Akademik materyallerin bulunabilir (findable), erişilebilir (accessible), birlikte çalışabilir (interoperable) ve yeniden kullanılabilir (reusable) …

    • Feminist Psikoloji Feminist psychology

      Feminist psikoloji, cinsiyet ve cinsellik konularına özel bir vurgu yaparak, temelde temsiliyet, çeşitlilik, kapsayıcılık, erişilebilirlik ve …

    • FORRT

      Açık ve Yeniden Üretilebilir Araştırma ve Öğretim Platformu (Framework of Open Reproducible Research and Teaching), yükseköğretimdeki temel ders …

    G

    • G*Power

      Güç analizleri yapmak için kullanılan ücretsiz bir istatistiksel yazılımdır. Kullanıcı, istenilen istatistiksel testi (örn., t-testi, regresyon, …

    • Geçerlilik Validity

      Geçerlilik, istatistiksel ilkelerin uygulanarak iyi temellendirilmiş—yani büyük olasılıkla gerçek dünyayla doğru bir şekilde örtüşen—kavramlara, …

    • Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) General Data Protection Regulation (GDPR)

      Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), bireylerin kişisel verilerini korumayı amaçlayan ve Avrupa Birliği (AB) genelinde uygulanan yedi ilkeye dayalı bir …

    • Genellenebilirlik Generalizability

      Genellenebilirlik, bir çalışmanın bulgularının daha geniş bir insan grubuna, farklı ortamlara veya durumlara ne ölçüde uygulanabilir olduğunu ve bu …

    • Genelliğe İlişkin Kısıtlamalar Constraints on Generality (COG)

      Bildirilen bulgular için hedef popülasyonu ve koşulları açıkça tanımlayan ve gerekçelendiren bir açıklama. Araştırmacılar, genellemelerinin potansiyel …

    • Git

      Git, ilk olarak Linus Torvalds tarafından geliştirilen, yerel dosya kümesindeki değişiklikleri (yerel sürüm kontrolü) izlemeye yarayan bir yazılım …

    • Gizli Moderatörler Hidden Moderators

      Araştırmacıların farkında olmadığı bağlamsal koşullar, bir replikasyon çalışmasının sonuçlarının orijinal çalışmadan sapmasına neden olabilir. Gizli …

    • Goodhart Yasası Goodhart’s Law

      Ekonomist Charles Goodhart tarafından ortaya atılan bu terim, bir şeyi ölçmenin, ölçülen davranışı doğrudan değiştirdiği gözlemine dayanır. Sınav …

    • Güvenilirlik Reliability

      Tekrarlanan ölçümlerin aynı sonuçlara ne ölçüde ulaştığını ifade eder. Psikometrik bağlamda güvenilirlik, katılımcıların bir anketi birden fazla kez …

    H

    • H-indeksi H-index

      H-indeksi, diğer adıyla Hirsch indeksi, bir araştırmacının hem üretkenliği hem de araştırmalarının etkisini ölçmeyi amaçlayan bir göstergedir. Bu …

    • Hackathon

      Uzmanların, tasarımcıların veya araştırmacıların belirli bir proje ya da problem üzerinde kısa bir süre içinde yoğun biçimde birlikte çalıştıkları …

    • Hakem değerlendirmesi şeffaflığı girişimi (PRO girişimi) PRO (peer review openness) initiative

      Akademisyenler tarafından yapılan ve belirli koşullar sağlanmadıkça bir makale için hakem değerlendirmesi yapmayacaklarını belirten bir anlaşmadır. …

    • Hakkaniyet Equity

      Farklı bireyler farklı başlangıç noktalarına (krş.“fırsat eşitsizlikleri”) ve ihtiyaçlara sahiptir. Eşit (equal) muamele, herkese aynı şekilde …

    • HARKing

      ‘Sonuçlar Bilindikten Sonra Hipotez Belirleme’ (HARKing; Hypothesizing After the Results are Known) olarak adlandırılan şüpheli bir araştırma …

    • Hassas araştırma Sensitive research

      Araştırmacılar, katılımcılar ya da daha geniş toplum dahil olmak üzere, katılmış olanlar için tehdit oluşturabilecek araştırmaları ifade eder. Bu …

    • Hasta ve Topluluk Katılımı (PPI; Patient and Public Involvement)

      İlgilenilen popülasyonla ‘onlar hakkında’ araştırma yapmanın aksine, aktif bir araştırma iş birliğidir. Araştırmacılar, hastaların ve halkın yaşam …

    • Hata Tespiti Error detection

      Araştırma verileri ve makalelerdeki raporlama hatalarını veya tutarsızlıkları inceleme sürecine genel olarak hata tespiti denir. Sıklıkla tartışılan …

    • Hediye (veya Misafir) Yazarlık Gift (or Guest) Authorship

      Bir akademik yayında, yazar olma kriterlerini karşılamayan kişilerin yazar listesine dahil edilmesidir. Yazarlık; meslektaşlar tarafından tanınırlık …

    • Hesaplamalı Yeniden Üretilebilirlik Computational reproducibility

      Aynı girdi verilerini, hesaplama yöntemlerini ve analiz koşullarını kullanarak, orijinal çalışmayla aynı sonuçları (tablolar, şekiller ve nicel …

    • Hipotez Hypothesis

      Hipotez, değişkenler arasındaki bağlantıyı ilişkilendiren kanıtlanmamış bir ifadedir (Glass ve Hall, 2008) ve önceki deneyimlere, bilimsel bilgiye, ön …

    I

    J

    • JabRef

      Ücretsiz olarak sunulan, açık kaynaklı ve platformlar arası çalışan bir atıf ve kaynakça yönetim aracıdır. BibTeX dosyalarını düzenlemeye, çevrim içi …

    • Jamovi

      R diline dayalı veri analizi için kullanılan ücretsiz ve açık kaynaklı bir yazılım. Yazılımın grafiksel bir kullanıcı arayüzü vardır ve analizlere R …

    • JASP

      Sir Harold Jeffreys’in adını taşıyan JASP, Jeffrey’s Amazing Statistics Program (Jeffrey’nin Harika İstatistik Programı) ifadesinin kısaltmasıdır. …

    • JSON Dosyası JSON file

      JavaScript Nesne Gösterimi (JSON), nitelik-değer çiftlerini temsil etmek için kullanılabilen, yapılandırılmış bir veri biçimidir. Bu sayede değerler …

    K

    • Kanıt Sentezi Evidence Synthesis

      Kanıt sentezi, belirli bir konu, olgu ya da etkiye ilişkin bir araştırma sorusuna genel çıkarımlar yoluyla yanıt vermeyi amaçlayan bir araştırma …

    • Kapsamlı Bilgi Arşivi Ağı CKAN

      Kapsamlı Bilgi Arşivi Ağı (CKAN; Comprehensive Knowledge Archive Network), yayımlamayı ve veri paylaşımını kolaylaştırmayı amaçlayan açık kaynaklı bir …

    • Kapsayıcılık Inclusion

      Kapsayıcılık (dahil etme) ya da kapsayıcı anlayış, belirli bir iş birliği projesi ya da ortamında (akademi gibi) bir hoş karşılanma ve saygı görme …

    • Katılımlı Araştırma Participatory Research

      Katılımlı araştırma, araştırmacılar ve topluluklar arasında ortak hedeflere ulaşmak amacıyla, ilgili topluluklardan kişilerin görüşlerinin tüm …

    • Kavramsal replikasyon Conceptual replication

      İlgilenilen birincil etkinin aynı kaldığı, ancak bu etkinin farklı bir örneklem üzerinde ve orijinal çalışmadan farklı yollarla test edildiği tekrar …

    • Kayıtlı Rapor Registered Report

      Bilimsel bir yayımlama formatı olup, öncelikle arka plan ve yöntemlerin (çalışma tasarımı, ölçüm ve analiz planı) hakem değerlendirmesi yapılır; …

    • Kesişimsellik Intersectionality

      Siyahi feminist düşünceden türetilen ve toplumsal kimliklerin ‘iç içe geçmiş (interlocking) baskı sistemleri’ ve eşit(siz)lik yapıları içinde nasıl …

    • Keşifsel Veri Analizi Exploratory data analysis

      Keşifsel veri analizi, verideki örüntüleri keşfetmeye ve bu yolla hipotez geliştirme ve mevcut hipotezleri gözden geçirmeye olanak tanıyan kavramsal …

    • Kitle Kaynaklı Araştırma Crowdsourced Research

      Kitle kaynaklı araştırma, araştırmanın sosyal örgütlenmesine dair bir modeldir. Bu modelde bir veya birden fazla araştırma projesi, birden çok ekip …

    • Kitlesel Açık Çevrim İçi Dersler (Massive Open Online Courses; MOOCs)

      Tamamen çevrimiçi olan, herhangi bir öğrencinin herhangi bir zamanda erişebildiği derslerdir. Genellikle erişimi ücretsizdir (açık lisanslı olmasa da) …

    • Kitlesel Açık Çevrim İçi Makaleler (MOOPs; Massively Open Online Papers)

      Geleneksel ortak yazarlı makaleden farklı olarak, MOOP, önceden belirlenmiş bir katkıcı listesiyle sınırlı olmayan, açık katılımcı ve dinamik bir …

    • Kızıl Ekipler Red Teams

      Araştırma sürecine, meslektaşların ve alan uzmanlarının eleştirilerini entegre eden bir yaklaşımdır. Kızıl ekipler, daha eleştirel ve kapsamlı şekilde …

    • Kod değerlendirmesi Code review

      Başka bir araştırmacının programlamasını (özellikle bilgisayar kaynak kodunu), bunlarla sınırlı olmamak üzere; istatistiksel kodlama ve veri modelleme …

    • Kod Kitabı Codebook

      Kod kitabı, bir veri setinin içeriğini, yapısını, doğasını ve düzenini açıklayan üst düzey bir özettir. İyi belgelenmiş bir kod kitabı, veri …

    • Kompendiyum Compendium

      Bir araştırmacı tarafından, bir raporu veya yayını desteklemek amacıyla hazırlanan; veri, metaveri, programlama kodları, yazılım bağımlılıkları, …

    • Komünalite Communality

      Bilimsel sonuçların ve yöntemlerin ortak mülkiyeti ve bunun sonucunda her ikisinin de serbestçe paylaşılması zorunluluğu. Komünalite, her bilimsel …

    • Konsorsiyum Yazarlığı Consortium authorship

      Yazar sütununda yalnızca konsorsiyum veya kuruluşun adı görünür ve literatürde bireylerin adları yer almaz. Örneğin, yazar olarak ‘FORRT’. Bu durum, …

    • Konumsallık Positionality

      Üretilen araştırma dahilinde, sınırları tanımlamak için hem araştırma ortamı hem araştırmacının bağlamsallaştırılması (Jafar, 2018). Konumsallık, …

    • Konumsallık Haritası Positionality Map

      Eleştirel nitel araştırmalarda açık konumsallığı uygulamak için bir refleksif araç. Bir harita, araştırmacıların sosyal konumları üzerine …

    • Kriter Geçerliliği Criterion validity

      Bir ölçüm aracının, aynı kavramı ölçtüğü bilinen diğer geçerli ölçümlerle ne derece örtüştüğünü ifade eder. Kriter geçerliliği genellikle, test ölçümü …

    • Kültürel Vergilendirme Cultural taxation

      Azınlıkta kalan veya dışlanmış gruplara mensup bireylerden –özellikle de beyaz olmayan akademisyenlerden– beklenen ya da onlara yüklenen ekstra emek …

    • Kümülatif Bilim Cumulative science

      Herhangi bir deneysel bilimin hedeflerinden biridir ve “bilimin geleceğinin üzerine inşa edilebileceği bir bilgi birikimi temeli oluşturma” sürecini …

    L

    • Literatür Taraması Literature Review

      Araştırmacılar, yeni bir araştırma projesine başlamadan önce, ilgi duydukları etkileri ve olguları daha iyi anlamak, kuram ile kanıt arasındaki …

    M

    N

    • Nesnellik Objectivity

      Bilimsel iddiaların, yöntemlerin, sonuçların ve bilim insanlarının kendilerinin değerlerden bağımsız ve tarafsız kalması ve dolayısıyla kültürel, …

    • Nicel araştırma Quantitative research

      Nicel araştırma, istatistiksel olarak analiz edilebilen sayısal verilerin kullanımıyla çeşitli olguları sistematik olarak incelemek için geniş bir …

    • Nitel araştırma Qualitative research

      Sayısal olmayan veriler, örneğin metinsel yanıtlar, görüntüler, videolar veya diğer nesneler kullanılarak, kavramları, teorileri veya deneyimleri …

    O

    • Olasılık fonksiyonu Likelihood function

      Frekansçı (sıklıkçı) ve Bayesyen analizlerde kullanılan, bir orantının sabitine kadar tanımlanmış istatistiksel bir modeldir. Bir olasılık fonksiyonu, …

    • Olasılık İlkesi Likelihood Principle

      Verilerde bulunan çıkarımla ilgili tüm bilgilerin olasılık fonksiyonu tarafından sağlandığı düşüncesidir. Bu ilke, olasılık fonksiyonunun çeşitli …

    • Ontoloji (Yapay Zeka) Ontology (Artificial Intelligence)

      İncelenen varlıkların doğasını ve aralarındaki ilişkileri sınıflandırmaya ve açıklamaya yardımcı olan bir konu alanındaki aksiyomlar kümesi.

    • OpenNeuro

      Araştırmacıların beyin görüntüleme verilerini (örn. MRI, MEG, EEG, iEEG, ECoG, ASL ve PET verileri) serbestçe ve açık bir şekilde paylaşabilecekleri, …

    • Opsiyonel Durdurma Optional Stopping

      Veri toplama süreci sırasında (tekrar tekrar) verilerin analiz edilmesi ve istatistiksel bir ölçütün (örn., p-değeri veya Bayes faktörü) belirli bir …

    • Ortak Üretim Co-production

      Ortak üretim, geleneksel olarak araştırma sürecine dahil olmayan paydaşların, araştırmanın başlangıcında ya da tüm araştırma süreci boyunca iş birliği …

    • Ödeme Duvarı (Paywall)

      Bilgiye yalnızca belirlenmiş bir ücret veya abonelik karşılığında, kişisel olarak ya da bir kuruluş aracılığıyla ödeme yapan bireylerin erişimine izin …

    • Öğrenmede evrensel tasarım (ÖET) Universal design for learning (UDL)

      İnsanların nasıl öğrendiğine dair bilimsel bulgulara dayanan, öğrenmeyi geliştirmeyi ve öğretimi optimize etmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Farklı …

    • Ön-baskı Preprint

      Herhangi bir türdeki bilimsel makale ya da araştırma çıktısının, resmi yayımdan önce kamuya açık olarak sunulan versiyonudur ve Yeşil Açık Erişim …

    • Ön-baskı Tabanlı Dergi Overlay Journal

      Diğer kaynaklarda (genellikle arXiv gibi ön-baskı sunucularında) mevcut olan makaleleri toplayan ve küratörlüğünü yapan açık erişimli elektronik …

    • Ön-kayıt Preregistration

      Veriler toplanmadan veya incelenmeden önce, bir çalışmanın planının araştırma soruları/hipotezleri, araştırma tasarımı ve veri analizine ilişkin …

    • Ön-kayıt Taahhüdü Preregistration Pledge

      ‘Açık ve yeniden üretilebilir araştırma uygulamalarını destekleyen kolektif bir eylem’ kapsamında, araştırmacılardan önümüzdeki iki yıl içinde en az …

    • Önceliği kapma Scooping

      Bir araştırmacı veya araştırma ekibinin, başka bir araştırmacıdan/ekipten önce özgün bir bulguyu raporlaması veya yayımlaması eylemidir. Psikoloji …

    • Önsel dağılım Prior distribution

      Araştırmacıların, ek kanıtlar dikkate alınmadan önce, bir istatistiksel modeldeki parametreler hakkında sahip oldukları inançlardır. ‘Önsel’, bir …

    • Özet Yanlılığı Abstract Bias

      Makalenin ana gövdesinde anlamlı olmayan sonuçları rapor ederken, özet kısmında sadece anlamlı sonuçları rapor etme eğilimi (anlamlı olmayan sonuçları …

    P

    • p-değeri p-value

      Sıfır Hipotezi Anlamlılık Testi’nde (NHST; Null Hypothesis Significance Testing) bir hipotez testinin sonucunu değerlendirmek için kullanılan bir …

    • P-eğrisi P-curve

      P-eğrisi, olası yayın yanlılığını belirlemek için kullanılan bir araçtır ve bağımsız bulgular dizisindeki anlamlı p-değerlerinin dağılımını kullanır. …

    • P-hackleme p-hacking

      İstatistiksel olarak anlamlı bir sonuca ulaşma olasılığını, standart istatistiksel anlamlılık kriterini (genellikle α = .05) karşılayarak yapay …

    • Paradata

      Bir bireyden toplanan birincil verilere ilişkin özellikler ve bağlam hakkında elde edilen verilerdir; metaveriden farklıdır. Paradata, bir …

    • Paranteze alma (epoche) Görüşmeleri Bracketing Interviews

      Paranteze alma görüşmeleri, nitel yaklaşımlarda sıklıkla kullanılır. Bu görüşmeler sırasında araştırmacılar, devam eden araştırmalarıyla ilgili …

    • PARKing

      Sonuçlar bilindikten sonra ön-kayıt yapmak (PARKing; preregistering after results are known), araştırmacıların bir deneyi (gerektiğinde sonsuz sayıda …

    • PCI Kayıtlı Raporlar PCI Registered Reports

      2021 yılında başlatılan, bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM; science, technology, engineering, and mathematics), tıp, sosyal bilimler ve …

    • Plan S

      Plan S, Eylül 2018’de araştırma fonlama kuruluşlarından oluşan bir konsorsiyum olan cOAlition S tarafından başlatılan, tam ve anında Açık Erişime …

    • Post Hoc

      Post hoc, Latince’den alınmış olunup, ‘bundan sonra’ anlamına gelir. İstatistikte post hoc (veya post hoc analizi), veri analizinden önce …

    • PREPARE Rehberi PREPARE Guidelines

      Hayvanlar Üzerinde Araştırma ve Deneysel Prosedürlerin Planlanması: Başarı için Öneriler (PREPARE; Planning Research and Experimental Procedures on …

    • Psikoloji Biliminin Geliştirilmesi Derneği Society for the Improvement of Psychological Science (SIPS)

      Psikoloji araştırmaları alanında daha iyi yöntemlerin ve uygulamaların teşvik edilmesi amacıyla kurulmuş bir üyelik derneğidir. Dernek, psikoloji …

    • Psikometrik meta-analiz Psychometric meta-analysis

      Psikometrik meta-analizler, ilgilenilen etki büyüklüklerinin ölçüm hatası ve diğer yapay etkiler nedeniyle azalmasını, psikometrik ilkelere dayanan …

    • Psödonimleştirme Pseudonymisation

      Psödonimleştirme, araştırma katılımcılarının kimliklerinin tespit edilmesine yol açabilecek herhangi bir bilginin değiştirilmesi veya kaldırılması, …

    • Psödoreplikasyon Pseudoreplication

      Verilerde istatistiksel bağımsızlığın olmaması ve böylece örneklem sayısının (yani tekrarlamaların) yapay olarak artırılması durumu. Örneğin, aynı …

    • PubPeer

      Yayımlanmış araştırmalar hakkında kullanıcıların anonim hakem değerlendirmeleri (yani yayımlama sonrası hakem değerlendirmesi) yapmasına olanak …

    • Python

      Genel amaçlı, yorumlanan bir programlama dili olan Python, kullanıcı dostu ve kolay okunabilir olacak şekilde tasarlanmış, ilk olarak 1991 yılında …

    R

    • R

      R, istatistiksel analizler yapmak ve verileri görselleştirmek için kullanılabilen, ücretsiz ve açık kaynaklı bir programlama dili ve yazılım …

    • Raporlama Kılavuzu Reporting Guideline

      Raporlama kılavuzu, belirli bir araştırma türünün raporlanmasında yazarlara rehberlik etmek amacıyla açık bir yöntemle geliştirilmiş ‘kontrol listesi, …

    • Replikasyonda Yaratıcı Yıkım Yaklaşımı Creative destruction approach to replication

      Bu yaklaşıma göre replikasyon çabalarının amacı yalnızca mevcut bulguları desteklemek ya da sorgulamak değil, aynı zamanda bu bulguların yerine daha …

    • Repo Repository

      Araştırma çıktıları, makaleler, analiz kodları ve/veya veriler gibi dijital nesnelerin depolandığı çevrim içi bir arşivdir. Örnekler arasında bioRxiv, …

    • ReproducibiliTea

      Açık bilim ve akademik araştırmalarla ilgili çeşitli konuları tartışmak üzere araştırmacıların üniversitelerinde yerel dergi kulüpleri kurmalarına …

    • RIOT Bilim Kulübü RIOT Science Club

      RIOT Bilim Kulübü, Yeniden Üretilebilir (Reproducible), Yorumlanabilir (Interpretable), Açık (Open) ve Şeffaf (Transparent) bilim uygulamalarına …

    • Rozetler (Açık Bilim) Badges (Open Science)

      Rozetler, editörlük ekiplerinin yayımlanmış makalelere eklediği ve açık bilim uygulamalarını takdir etmek amacıyla kullandığı sembollerdir. …

    S

    T

    • Tek-kör hakemlik Single-blind peer review

      Araştırma ürünlerinin nitelikli uzmanlar tarafından değerlendirildiği ve hakem(ler)in yazar(lar)ın kimliğini bildiği, ancak yazar(lar)ın hakem(ler)in …

    • Tekrarlanabilirlik Replicability

      Araştırma alanları arasında farklı şekillerde kullanılan, doğrudan ve kavramsal replikasyon, hesaplamalı yeniden üretilebilirlik, genellenebilirlik …

    • Tenzing

      tenzing, araştırmacıların her ekip üyesinin katkılarını Katkı Rolleri Taksonomisi (CRediT; Contributor Roles Taxonomy) sınıflandırmasına göre etkili …

    • Teori Theory

      Teori, bir süreç ya da olgunun birleştirici bir açıklaması ya da betimlemesidir. Bilimsel araştırmalarla, farklı bağımsız araştırmacılar tarafından …

    • Teori İnşası Theory building

      Bir olgunun nasıl ve/veya neden var olduğunu göstermek amacıyla kavramlar ve bu kavramlar arasındaki ilişkiler üzerine açıklamalar oluşturma ve …

    • Tersine p-hackleme Reverse p-hacking

      İstatistiksel veri analizi sırasında, araştırmacının serbestlik derecesini kötüye kullanarak sıfır hipotezinin kabul edilme olasılığını artırmaya …

    • Teşvik Yapısı Incentive structure

      Bilim insanları ve onların çalışmaları için geçerli olan değerlendirme ve ödüllendirme mekanizmalarının (açık ve örtük) bütünüdür. Daha geniş yapı …

    • Tip I hata Type I error

      “Sıfır hipotezinin yanlış bir şekilde reddedilmesi” (Simmons vd., 2011, s. 1359), yani aslında etki olmadığı durumda, sıfır hipotezinin reddedilmesini …

    • Tip II hata Type II error

      Yanlış negatif sonuç, alternatif hipotezin evrende doğru olduğu durumda, sıfır hipotezinin analiz sonucunda kabul edilmesidir (Hartgerink vd., 2017). …

    • Tip M hata Type M error

      Tip M hata, bir araştırmacı gözlemlenen etkinin gerçek büyüklüğünden daha küçük ya da daha büyük olduğu sonucuna varması durumunda meydana gelir. …

    • Tip S hata Type S error

      Tip S hata, bir araştırmacının gözlemlenen etkinin yönünü gerçekte olduğunun tersi olarak yorumlaması durumunda meydana gelir. Örneğin, gerçek etkisi …

    • Topluluk Projeleri Community Projects

      Farklı kariyer düzeylerinden, disiplinlerden, kurumlardan veya ülkelerden araştırmacıların katılımıyla yürütülen iş birliğine dayalı projelerdir. …

    • TRUST İlkeleri TRUST Principles

      Özellikle araştırma verilerini depolayan dijital veri havuzlarının güvenilirliğini değerlendirmek, geliştirmek ve sürdürmek için temel bileşenler …

    • Tümevarım Induction

      “Önermeler tarafından garanti edilmeyen bir sonuca varma yoluyla akıl yürütme; örneğin, sınırlı sayıda gözlemden genel bir kural çıkarmak. Popper, …

    U

    V

    W

    • Webometriler Webometrics

      Webometrik, çevrim içi içeriklerin incelenmesini kapsar. Webometrik, farklı çevrim içi siteler arasındaki bağlantıların sayısı ve türlerine odaklanır. …

    Y

    Z

    • Z-Eğrisi Z-Curve

      Z-skoru hesaplama, özellikle sunulan çalışmaların ‘Tahmini Tekrar Edilebilirlik Oranı’ (ERR; Estimated Replication Rate) ve ‘Beklenen Keşif Oranı’ …

    • Zenodo

      Araştırmacıların araştırma makaleleri, raporlar, veri setleri, araştırma yazılımları ve araştırma ile ilgili diğer dijital materyalleri …

    Last updated on Nov 3, 2026